Geneza i rozwój franczyzy

Autor: Redakcja
Data dodania: 27 czerwca 2007
Kategoria:

Słowo "franchising" (franczyza) nie jest dziś neologizmem powstałym dla potrzeb nowoczesnego biznesu. Termin ten, wywodzący się z języka francuskiego ("la franchise"), funkcjonował już w średniowieczu, choć jego znaczenie uległo zmianie na przestrzeni wieków. Pierwotnie przez franczyzę rozumiano zwolnienia z danin publicznych, a za pierwszą umowę franczyzową uznaje się Wielką Kartę Wolności – umowę z 1215 r. między królem angielskim a baronami. Była ona wyrazem rozpoczynających się przemian konstytucyjnych ograniczających samowolę władcy i nadających przywileje arystokracji.

Za jedną z pierwszych form umowy franczyzowej uznaje się też tzw. „franchiso”, czyli prawo dostojników kościelnych lub lokalnych możnowładców do opodatkowywania ludności w zamian za poparcie udzielane królowi i świadczenia pieniężne na jego rzecz. Do dzisiaj w brytyjskim systemie wymiaru sprawiedliwości sądy funkcjonujących na takim terenie nazywają się franchise courts.

Początki franczyzy w Anglii można dostrzec w funkcjonującym w londyńskim City (od XI w.) systemie cechowym. Zgodnie z jego założeniami nikt spoza cechu nie mógł prowadzić działalności gospodarczej w City. W zasadach funkcjonowania średniowiecznych systemów cechowych można zauważyć znamiona charakterystyczne dla współczesnych systemów franczyzowych. System cechowy, oprócz wyłączności i renomy, wyróżniały: nazwa, wypracowana metoda prowadzenia działalności, zezwolenie na działanie według tej metody i korzystanie z nazwy cechu, szkolenie nowych członków, obowiązek uiszczania opłat.

Kolejnym etapem kształtowania się franczyzy były wieki XVIII i XIX kiedy to uformowały się tzw. tied house contracts, które są zbliżone do funkcjonujących obecnie w obrocie gospodarczym umów zakupu wyłącznego. Umowy te pojawiły się w efekcie wprowadzenia w życie przepisów ograniczających sprzedaż napojów alkoholowych. Przepisy te nałożyły na właścicieli lokali gastronomicznych obowiązek uzyskiwania zezwoleń (koncesji) na sprzedaż alkoholu. Liczba takich zezwoleń była ograniczona, co w naturalny sposób spowodowało szybki wzrost wartość lokali, które je posiadały. W tej sytuacji producenci alkoholu zaczęli wykupywać punkty posiadające zezwolenia, aby je później wynajmować. Podstawowym obowiązkiem restauratora-najemcy takiego lokalu była sprzedaż wyłącznie tego alkoholu (zazwyczaj piwa), który był produkowany przez producenta (browar) - właściciela lokalu. Niekiedy też producenci alkoholu proponowali właścicielom lokali gastronomicznych sfinansowanie modernizacji ich lokali w zamian za zobowiązanie do sprzedaży wyłącznie alkoholu dostarczanego przez producenta.

Z kolei we Francji funkcjonowało szereg pojęć określających wszelkiego rodzaju ulgi, zwolnienia, np.: „franchise douaniere” (zwolnienie celne), „franchise d’impot” (zwolnienie podatkowe), „franchise de poste” (zwolnienie od opłat za przesyłkę), „franchise diplomatique” (zwolnienie z powodu służby dyplomatycznej”).

Jednak w formie, w jakiej występuje obecnie franczyza zaczęła wyraźnie się kształtować dopiero w połowie XIX i na początku XX wieku.  Jej kolebką były Stany Zjednoczone, a prekursorem L. Ligget, współtwórca sieci sklepów Rexall. Natomiast za twórcę współczesnej franczyzy uważa się fabrykę maszyn do szycia „Singer”, która rozwinęła sieć punktów sprzedaży, zawierając umowy franczyzowe z właścicielami lokalnych sklepów. I.M. Singer przekazał w 1863 r. wyłączne prawa do dystrybucji produkowanych przez siebie maszyn samodzielnym licencjobiorcom.

Gwałtowny rozwój franczyzy, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, nastąpił w pierwszej połowie XX w., głównie w branży samochodowej i napojów chłodzących, gdzie producenci udzielali licencji lokalnym dealerom i dystrybutorom. Również w przemyśle naftowym zastosowano na szeroką skalę franczyzę w rozwoju stacji paliwowych.

We Francji franczyza ukształtowała się w latach 30-tych XX wieku. Jej prekursorem był Philippe Bourguignion, który, wzorując się na doświadczeniach amerykańskich, zastosował franczyzę w dystrybucji. Stworzył on sieć sklepów sprzedających wyroby przędzalnicze. Franczyzobiorcy mieli zagwarantowaną wyłączność na danym terytorium, a sukces sieci uwidocznił się w jej gwałtownym rozwoju – po dziesięciu latach w jej skład wchodziło już 350 jednostek.

Wyraźny „boom” we franczyzie miał miejsce po roku 1945. Koncepcja ta zaczęła pojawiać się w coraz to nowych obszarach działalności gospodarczej. Najbardziej spektakularny rozwój objął gastronomię, a franczyzowym prekursorem w tej branży był Howard Johnson – twórca pierwszego systemu restauracji. W kolejny etap na ścieżce swego rozwoju franczyza wkroczyła w 1952 r. w gastronomii w USA. Nowoczesne rozwiązanie technologiczne związane z szybką produkcją kurczaka zdeterminowało sukces sieci restauracji „Chicken Delight” A.L. Tunicka. Natomiast zdobycie podczas kolacji oryginalnego przepisu na kurczaka przez właściciela innej sieci „fast-food” zaowocowało rozwojem sieci „Kentucky Fried Chicken” w całych Stanach. Olbrzymie sukcesy w branży gastronomicznej uświadomiły większości działających w tej branży przedsiębiorców jaką szansą jest rozwój poprzez franczyzę. Klasycznym przykładem sukcesu we franczyzie jest oczywiście sieć McDonald’s, która rozwinęła się dzięki hamburgerowej recepturze braci McDonald’s i pomysłom organizacyjnym pierwszego franczyzobiorcy Raya Kroca.

Dalszy rozwój franczyzy był uwarunkowany także zmianą stylu życia społeczeństw. Coraz częściej zaczęto zwracać uwagę na szanse i prestiż, jakie daje założenie i prowadzenie własnego biznesu. Społecznie dobrze postrzegana przedsiębiorczość prywatna, chęć samorealizacji i ucieczki od wielkich biurokratycznych organizacji, to kolejne czynniki, które przyczyniły się do wzrostu popularności franczyzy.

Opracowanie:

ARSS

Akademia Rozwoju Systemów Sieciowych
ul. Korfantego 58, 01-496 Warszawa, tel: 0 22 861 53 41
e-mail:biuro@arss.com.pl www.arss.com.pl

Dołącz do newslettera

zobacz więcej

Data dodania: 28 września 2022
Analiza założeń do projektu ustawy o umowie franczyzy
Data dodania: 2 września 2022
Piękno i pieniądze
Data dodania: 12 lipca 2022
Pomysły na biznes w domu
Data dodania: 20 kwietnia 2022
Smacznie, zdrowo i z zyskiem
Copyright © 2007-2021 ARSS. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Opieka nad stroną: Lembicz.pl
linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram