Od 1 października 2025 roku Polska dołączy do krajów, które wprowadziły system kaucyjny (Deposit Return System, DRS). To jedna z najważniejszych reform w krajowej polityce odpadowej od lat. Nowe przepisy stanowią odpowiedź na unijne wymogi wynikające z Dyrektywy SUP (2019/904) i mają kluczowe znaczenie dla poprawy efektywności recyklingu oraz ponownego użycia surowców.
Celem ustawodawcy jest osiągnięcie ambitnych wskaźników selektywnej zbiórki – co najmniej 77% butelek PET do 2025 roku i 90% do 2029 roku. System ma też realnie zmienić przyzwyczajenia konsumentów – zamiast wyrzucać puste opakowania, będą oni zachęcani finansowo do ich zwrotu.
Zasada działania DRS jest prosta. Do ceny każdego napoju doliczana będzie kaucja, którą klient odzyska po zwróceniu pustego opakowania do punktu zbiórki. Mechanizm ten ma dostarczać czyste, dobrze posegregowane surowce do ponownego przetworzenia i jednocześnie ograniczyć zaśmiecanie przestrzeni publicznej.
Produkty wprowadzone do obrotu przed 1 października 2025 roku będą mogły być sprzedawane bez kaucji aż do wyczerpania zapasów. Nie będzie ich jednak można zwrócić w ramach systemu, co wymaga od konsumentów zwracania uwagi na oznakowanie opakowania symbolem kaucji.
DRS obejmie butelki plastikowe (PET) do 3 l, puszki metalowe do 1 l oraz butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 l.
Wysokość kaucji określono rozporządzeniem Ministra Klimatu i Środowiska:
– Wyższa stawka kaucji na opakowania szklane wielokrotnego użytku (1,00 PLN) jest sygnałem strategicznym, który kładzie wyraźny nacisk na priorytet re-use (ponownego użycia) w hierarchii postępowania z odpadami, w porównaniu do samego recyklingu. Dla operatorów i producentów oznacza to konieczność budowania logistyki zwrotnej, która jest optymalna dla delikatnego transportu i czyszczenia butelek, a nie tylko dla ich zagospodarowania jako surowca wtórnego (np. stłuczki). – wyjaśnia Remigiusz Zabolski z firmy HEWEA.
Choć ustawowo wyznaczono termin wdrożenia na październik 2025, wielu ekspertów podchodzi do niego sceptycznie.
– Pomimo wyznaczonej daty, w środowisku ekspertów podnoszono istotne obawy dotyczące realności terminu wdrożenia... – mówi Remigiusz Zabolski z HEWEA.
Zwraca on uwagę, że bez równoczesnego wdrożenia Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP), system może zaburzyć równowagę finansową gmin. ROP jest kluczowym mechanizmem, który przenosi koszty zarządzania opakowaniami na producentów wprowadzających je na rynek.
Nowoczesna gospodarka odpadami stawia dziś na zapobieganie ich powstawaniu i ponowne wykorzystanie surowców.
– Kluczowym celem nowoczesnej i ekologicznej gospodarki odpadami jest przede wszystkim zapobieganie ich powstawaniu oraz ponowne użycie... – zauważa Zabolski.
Przykład ponownego napełniania butelek pokazuje, że proces ten wymaga znacznie mniej energii i wody niż tradycyjny recykling szkła, co przekłada się bezpośrednio na oszczędność zasobów naturalnych i niższy ślad węglowy.
Koszty wdrożenia systemu są ogromne – eksperci szacują, że uruchomienie DRS może pochłonąć nawet 11,5 mld zł. Producenci będą odpowiadać nie tylko za finansowanie, ale też za całą logistykę zwrotu, ewidencję i rozliczanie kaucji.
– System kaucyjny, jako mechanizm o zamkniętym obiegu finansowym, wykorzystuje również kaucje, które nie zostaną odebrane przez konsumentów (szacunkowo 10–15% ogólnej liczby). Te środki stanowią istotny kapitał obrotowy dla Operatorów... – tłumaczy ekspert HEWEA.
Polska przyjęła model zdecentralizowany, który umożliwia tworzenie kilku niezależnych Podmiotów Reprezentujących. Każdy z nich będzie pełnił funkcję operatora systemu i odpowiadał za jego pełną organizację – od zbiórki po raportowanie.
Sieci handlowe powyżej 200 m² będą zobowiązane do przyjmowania pustych opakowań, natomiast mniejsze sklepy mogą robić to dobrowolnie.
– Wiele punktów zwrotu będzie korzystać z automatycznych butelkomatów (recyklomatów)... – mówi Zabolski. Takie urządzenia przyspieszają proces zbiórki i minimalizują błędy przy segregacji.
System kaucyjny całkowicie zmieni strukturę strumienia odpadów komunalnych. PET-y i puszki, które dotąd trafiały do żółtych pojemników, zostaną wyłączone z tego systemu. To oznacza mniejsze przychody dla instalacji komunalnych i możliwe ryzyko wzrostu opłat za odbiór śmieci.
Samorządy alarmują, że brak pełnej implementacji ROP może zaburzyć finansową równowagę gospodarki odpadami. W gminach, gdzie nie powstaną sklepy z obowiązkiem odbioru opakowań, konieczne będzie tworzenie alternatywnych punktów zbiórki, np. w PSZOK-ach – ale koszty ich funkcjonowania pokryją operatorzy systemu.
Wprowadzenie DRS skupia się na trzech frakcjach odpadów, co rodzi pytanie o pozostałe – szczególnie folie, kartony czy szkło jednorazowe. Tu ważną rolę odgrywają rozwiązania komplementarne, takie jak PRESKO System.
– PRESKO System oferuje zintegrowane rozwiązania dla odbioru odpadów, idealne dla zwartej zabudowy miejskiej... – mówi ekspert HEWEA.
Duże pojemniki (3 300 l) pozwalają ograniczyć liczbę kursów odbioru i koszty transportu, a szczelna konstrukcja poprawia higienę i bezpieczeństwo.
Dodatkowo system umożliwia kontrolowany dostęp (np. na kartę), co ogranicza zanieczyszczanie frakcji i nielegalne wrzuty.
Doświadczenia innych państw pokazują, że skuteczny system kaucyjny wymaga czasu i konsekwencji.
– Doświadczenia innych krajów europejskich, które wdrożyły DRS, dostarczają ważnych wniosków... – podsumowuje Zabolski z HEWEA.
Szwecja, która wdrożyła system już w 2003 roku, rozszerzyła go nawet na opakowania po produktach mlecznych. W innych krajach proces przebiegał stopniowo, ale efekt jest podobny – czystsze surowce i wyższe wskaźniki recyklingu.
Największym wyzwaniem dla Polski pozostaje skoordynowanie DRS z pełnym wdrożeniem Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta, tak aby oba systemy wspólnie tworzyły spójną i zrównoważoną strukturę gospodarki odpadami.
Dołącz do newslettera
Ważne linki
Na skróty
Katalog franczyz
Kwoty inwestycji
