Franczyzowe sieci sklepów ogólnospożywczych w latach 2010-2011

Autor: Redakcja
Data dodania: 26 kwietnia 2011
Kategoria:

Na polskim rynku sklepów ogólnospożywczych działa blisko 60 sieci zrzeszających niezależne placówki na zasadzie franczyzy. Ponad połowa z nich to niewielkie struktury o liczbie sklepów nieprzekraczającej setki. Sieci franczyzowe coraz częściej stają się łakomym kąskiem dla większych podmiotów z branży. Przewiduje się, że proces konsolidacji – łączenia się sieci oraz przejmowania ich – który znacząco przyspieszył na przestrzeni ostatnich kilku lat, nadal będzie postępował. Jednocześnie nie wykluczamy powstawania nowych systemów franczyzowych w branży.

Należy podkreślić, że branża sklepów ogólnospożywczych w bardzo specyficzny sposób wykorzystuje franczyzę. Przypomnijmy, że franczyza najlepiej sprawdza się w przypadku uruchamiania nowych placówek, ponieważ istniejący już biznes często jest bardzo trudno przestawić na funkcjonowanie w oparciu o inne niż stosowane dotychczas standardy, czy też zaimplementować często niedopasowane do danej specyfiki know-how. Natomiast w przypadku sklepów ogólnospożywczych franczyza wykorzystywana jest do konsolidacji rynku, czyli przyłączania istniejących już sklepów do sieci oraz do skuteczniejszego konkurowania z sieciami dyskontów oraz hipermarketów. Dlatego też w ramach jednego pojęcia „franczyza” kryje się tu szerokie spektrum form i zasad współpracy pomiędzy organizatorem systemu a sklepem, której zasadniczym celem jest budowanie lojalności zakupowej właścicieli sklepów franczyzowych.

Konsolidacja rynku to efekt dużego nasycenia małymi sklepami ogólnospożywczymi, mającymi coraz większe kłopoty w dopasowaniu się do potrzeb rynku i wymagań klientów. Postępująca ekspansja dużych, zagranicznych sieci, w tym dyskontów, które oferują produkty w cenie średnio o 30 proc. niższej niż małe, niezależne sklepy, wypiera je z rynku. Proces ten obserwujemy już od ponad 10 lat. Od takiego czasu co roku z rynku znika kilka tysięcy placówek handlowych. Drastycznie topnieje także ich udział w rynku. Według badań GFK, w 1998 r. lokalne sklepy miały ponad 80 proc. udziału w rynku, obecnie wynosi on poniżej 50 proc.

W odpowiedzi na tę sytuację kupcy zaczęli się zrzeszać, tworząc z początku luźne, nieformalne grupy zakupowe, które z czasem zaczęły przekształcać się w sieci franczyzowe. Atmosferę sprzyjającą konsolidacji wykorzystali także hurtownicy, rozpoczynając budowę sieci sklepów współpracujących z nimi na zasadzie franczyzy. I choć procesy tworzenia sieci franczyzowych w branży ogólnospożywczej zachodzą od ponad 10 lat, to potencjał rynku związany z dalszą rozbudową tych sieci, a także tworzeniem kolejnych wciąż jest bardzo duży, szczególnie poza obszarem największych aglomeracji.

Szacunki firm badawczych dotyczące aktualnej liczby sklepów ogólnospożywczych w Polsce mówią o liczbie ok. 90 tysięcy placówek (nie licząc sklepów specjalistycznych). Z raportu Akademii Rozwoju Systemów Sieciowych oraz portalu FranczyzawPolsce.pl wynika natomiast, że w ramach sieci franczyzowych zrzeszonych jest ok. 20 tys. sklepów, z czego ok. 4 tys. działa na zasadzie franczyzy klasycznej (często nazywanej twardą franczyzą), a ok. 16 tys. to sklepy współpracujące na zasadzie tzw. miękkiej franczyzy. Dodatkowo w ramach pozostałych sieci (wyłącznie sklepy własne, sklepy spółdzielcze etc.) działa kolejne 12 tys. placówek. Oznacza to, że na rynku wciąż jest w granicach 55-60 tys. niezależnych sklepów ogólnospożywczych nienależących do żadnej sieci.

Sklepy ogólnospożywcze w Polsce

FMCG_2011_wykres_1

Trend z minionych lat dotyczący spadku liczby sklepów ogólnospożywczych najprawdopodobniej będzie nadal postępował ze względu na ekspansję prowadzoną przez sieci dyskontów oraz międzynarodowych hiper- i supermarketów. Tak więc w najbliższych latach kolejne kilkanaście tysięcy niezależnych placówek zniknie z rynku. Konieczność obrony swoich interesów oraz chęć przetrwania skłonią właścicieli pozostałych sklepów do szukania wsparcia w sieciach. Można więc spodziewać się dalszego rozwoju sieci franczyzowych w Polsce, a także powstawania nowych projektów tego typu. Widać bowiem, że dotychczasowe propozycje wciąż nie zawierają oferty odpowiadającej na potrzeby dużej części polskich kupców.

Oblicza franczyzy w branży FMCG

Bardzo duże rozdrobnienie tej branży, duża ilość formatów sklepów, a także ograniczony zasięg działania operatorów niektórych sieci spowodowały, że zasady współpracy w ramach franczyzy mogą różnić się znacząco.

Sieci franczyzowe zrzeszające sklepy spożywcze możemy podzielić na:

specjalistyczne – do tej kategorii zaliczymy sklepy mięsne, piekarniczo-cukiernicze, z nabiałem, alkoholami, kawą i herbatą, ze zdrową żywnością, z żywnością tradycyjną, a także z różnego rodzaju odżywkami i suplementami diety. Poprzez franczyzę rozwija się ok. 30 takich sieci, większość z tych ofert adresowana jest – w odróżnieniu od ofert franczyzowych dla sklepów ogólnospożywczych – do nowych inwestorów, którzy nie prowadzili  dotychczas tego typu sklepu. Wkrótce poświęcimy im osobny raport.
ogólnospożywcze.

Ze względu na formaty sklepy możemy podzielić na:  

supermarkety – format sklepu charakteryzujący się powierzchnią sprzedaży powyżej 500 mkw., oferujący kilkadziesiąt tysięcy pozycji asortymentowych. W tym formacie poprzez franczyzę rozwijają się E.Leclerc, Intermarché, Piotr i Paweł; jest także możliwość nawiązania współpracy franczyzowej w ramach tego formatu z siecią SPAR, który zrzesza placówki o różnej powierzchni (w zależności od formatu otrzymują szyld Eurospar, Spar Market bądź Spar Express).
delikatesy – format sklepu charakteryzujący się podwyższonym standardem wystroju i obsługi, a także szerokim asortymentem z tzw. wyższej półki. W tym formacie poprzez franczyzę rozwija się Bomi (pierwszy sklep franczyzowy otwarto w 2010 roku), Delikatesy Centrum, Milea, a także Delikatesy Sezam oraz Delikatesy Blask.
– sklepy tradycyjne (osiedlowe) i convenience – bardzo zróżnicowany format obejmujący małe i średnie placówki, znajdujące się w pobliżu osiedli mieszkaniowych lub w dogodnych punktach miasta. O ile segment supermarketów i delikatesów zdominowany jest przez sieci (w tym sieci własne dużych i silnych podmiotów), o tyle wśród sklepów tradycyjnych zdecydowaną przewagę zdobyli drobni przedsiębiorcy i to właśnie z myślą o nich powstała większość ofert franczyzowych w branży.

Kolejne klasyfikacje w obrębie sieci FMCG wynikają z typów podmiotów, które je tworzą (operatorów) oraz zasięgu działania. Te dwa czynniki są zwykle ze sobą skorelowane. Sieci franczyzowe tworzone są najczęściej przez następujące podmioty:

– hurtownie spożywcze – największe podmioty w branży, takie jak Eurocash czy Emperia mogą pochwalić się sieciami o zasięgu ogólnopolskim. Mniejsi dystrybutorzy współpracują zaś z detalistami jedynie z określonych regionów, co jest związane przede wszystkim z ich możliwościami logistycznymi. Nie zmienia to faktu, że mniejsze struktury działające na terenie jednego bądź kilku sąsiadujących ze sobą województw mogą stanowić znaczącą siłę i być doskonale rozpoznawalne przez tamtejszych mieszkańców. Ideą przyświecającą twórcom tych sieci jest zdobycie grupy lojalnych odbiorców/klientów. Franczyzobiorcy mają bowiem obowiązek zaopatrywać się w ustalony asortyment u franczyzodawcy.
– stowarzyszenia kupców – sieci powstałe z inicjatywy właścicieli sklepów, którzy postanowili się zrzeszać w celu wynegocjowania korzystniejszych umów z dostawcami. Okazały się one bardzo łakomym kąskiem dla dystrybutorów i obecnie wszystkie największe sieci, które powstały w wyniku tego typu inicjatyw są własnością hurtowników. Ostatnia tego typu sieć, która pozostawała poza kontrolą dystrybutorów, a jednocześnie należała do ścisłej czołówki największych sieci w kraju, to Eden. Niedawno została jednak przejęta przez giełdowego dystrybutora alkoholi i napojów Waspol.
– agencje handlowe i marketingowe – firmy reprezentujące interesy grupy sklepów, oferując im wsparcie w zakresie wizerunku, promocji, a także koordynacji kontaktów handlowych z dostawcami. Przykładami takich sieci są m.in. FJ bądź Koniczynka.
– prywatne sieci sklepów – to stosunkowo nowe zjawisko tworzenia i uruchamiania ofert franczyzowych przez firmy, które wcześniej budowały sieci wyłącznie własnych placówek. Zdecydowały się one na franczyzę w celu przyspieszenia rozwoju tych sieci, a tym samym zyskania dostępu do jeszcze korzystniejszych warunków handlowych. Przykłady takich sieci to m.in. Topaz, Kefirek czy Delikatesy Blask. Do tej kategorii zaliczymy także ofertę franczyzową Carrefoura, choć w tym przypadku motywem była raczej chęć wejścia w nowy segment rynku – małych sklepów osiedlowych.

Opisując oblicza franczyzy w branży FMCG, nie sposób nie wspomnieć o podziale ze względu na stopień zacieśnienia współpracy. Tu wyróżniamy:

– franczyzę „miękką”
– w tej formule franczyzodawca zapewnia sklepom dostęp do towarów i warunków handlowych, z reguły nie ograniczając franczyzobiorcom dostępu do innych źródeł zaopatrzenia.
– franczyzę „twardą” – taka oferta franczyzowa zawiera szereg narzędzi zapewniających wiedzę o tym, jak towar sprzedawać, eksponować, promować, utrzymywać relacje z klientami, reklamować własny sklep itp. W zamian za transfer know-how franczyzodawca stara się zadbać o własny wynik ekonomiczny poprzez dodatkowe opłaty lub też ustalanie obligatoryjnych źródeł dostaw w połączeniu z ich wysokim udziałem w całości dostaw do sklepu.

Wyróżnić w tej klasyfikacji należy również tzw. współpracę partnerską, której głównym celem jest dążenie do tworzenia niezależnej sieci sklepów, w której członkowie są powiązani szeregiem form współpracy: od kapitałowej zaczynając, poprzez typową umowę dystrybucyjną, a na rozwiązaniach zaczerpniętych ze struktur spółdzielczych kończąc. Wszystkie wyżej przytoczone formy współpracy wchodzą w zakres definicji franczyzy w Polsce. Zmiana terminologii na partnerstwo ma bowiem złagodzić negatywny wydźwięk franczyzy w opinii potencjalnych uczestników sieci, jako środka do ograniczenia swobody działania niezależnego sklepikarza. Przeniesienie formuły niezależności pojedynczego sklepu na niezależność całej sieci jest hasłem, którego atrakcyjność udowodniona została lokalnie lub regionalnie, gdzie prężnie rozwijają się niewielkie sieci sklepów, które nie mając aspiracji co do intensywnej ekspansji terytorialnej, koncentrują się zwykle na umacnianiu swojej lokalnej pozycji, upatrując w takim działaniu szans  na obronę przed negatywnym oddziaływaniem silniejszej zwykle, ogólnopolskiej konkurencji.

Wiodący trend – franczyza klasyczna

Pomimo dominacji na rynku luźnych form współpracy, czyli tzw. miękkiej franczyzy zacieśnianie współpracy między organizatorem sieci a jej uczestnikami to w ostatnim czasie jeden z głównych tematów, który jest na ustach całej branży, szczególnie zaś sieci kontrolowanych przez operatorów, którzy tworzą lub zamierzają tworzyć sieci o zasięgu ogólnopolskim. Luźne powiązania między sklepami a centralą w dłuższej perspektywie czasowej okazują się bowiem mało skuteczne. W oparciu o tzw. miękką franczyzę nie da się stworzyć jednolitej sieci o jednakowych standardach i zbliżonym asortymencie. Potrzebne są profesjonalne, przemyślane i regularne działania handlowe, marketingowe, szkolenia, centralizacja zakupów czy centralny system informatyczny, wspierający kompleksowe zarządzanie. Są to narzędzia, które znacząco ułatwiają sklepom konkurowanie na rynku. Coraz więcej podmiotów to dostrzega, dlatego na przestrzeni ostatnich kilkunastu miesięcy można zauważyć wyraźne dążenie do zacieśniania zasad współpracy w największych sieciach.

Sieci działających w całości na zasadzie klasycznej franczyzy jest tylko kilkanaście (12). Pod tym terminem rozumiemy sieci, które mają zidentyfikowane, opisane i sprawdzone w wielorakich warunkach rynku know-how i posiadają centralę, która wdraża standardy oraz świadczy na rzecz uczestników sieci szeroki wachlarz usług, takich jak koordynacja warunków handlowych oraz źródeł zaopatrzenia, zarządzanie asortymentem, merchandising i visual merchandising, działania marketingowe i reklamowe o zasięgu działania całej sieci, integracja informatyczna, szkolenia, udostępnianie narzędzi służących optymalizacji zarządzania sklepem, badania marketingowe, wdrażania standardów obsługi klienta, kontroling operacyjny i finansowy sklepu, wdrażanie narzędzi nowych technologii, obsługa procesu inwestycyjnego budowy bądź adaptacji lokalu, w którym znajdować się będzie sklep franczyzowy.

Sieci FMCG działające na zasadzie pełnej franczyzy

FMCG_raport_wykres_2
* przewaga sklepów własnych

Warto podkreślić, że obok sieci, które w całości działają jako jednolity organizm oparty na klasycznej franczyzie, w tę formułę chcą wchodzić także sieci, które do tej pory stawiały na swobodniejsze powiązania. W tym celu tworzone są specjalne programy dla współpracujących kupców, dzięki którym możliwe jest zacieśnienie współpracy. Tego typu programy wprowadziły już takie sieci franczyzowe jak Sieć 34, eLDe, Nasz Sklep, Rabat Detal czy Kropka oraz Sklep Polski. Największe sukcesy na tym polu odniosła do tej pory Grupa Bomi, z którą na zasadzie klasycznej franczyzy współpracuje już ponad 220 sklepów.

Konsolidacja w obrębie sieci

Kolejnym interesującym i stosunkowo nowym zjawiskiem, jakie można zaobserwować na franczyzowym rynku FMCG, jest łączenie się sieci działających do tej pory oddzielnie w jeden organizm. Efektem tego jest stopniowe zmniejszanie się liczby sieci. Bowiem choć de facto część z nich działa wciąż pod różnymi markami, to tworzą jeden organizm.

Przykładem jest Detal Polski – spółka, która powstała w połowie ubiegłego roku, stworzyła nową markę Kropka, a ponadto przyłączyły się do niej regionalne sieci działające pod szyldami Dobry Sklep, Sklep Polski oraz Poziomka. Wszystkie powiązane są z uczestnikami Polskiej Sieci Handlowej Unia, czyli regionalnymi hurtowniami tworzącymi wspólną grupę zakupową.

Kolejnym przykładem są sieci franczyzowe Grupy Bomi. Działają one pod szyldami Sieć 34, Livio oraz eLDe, przy czym Livio jest częścią Sieci 34, zaś wszystkie trzy sieci mają wspólnego głównego operatora – spółkę dystrybucyjną Rabat Service. Grupa Bomi planuje docelowo ujednolicenie szyldów i formatów detalicznych dla swoich sieci franczyzowych.

Wielkość sieci

Liczba sieci

Sieci

Powyżej 1000 sklepów

6 sieci

ok. 13 tys. sklepów

abc, Lewiatan, Żabka, Nasz sklep, Sieć 34 (wraz z Livio) + eLDe, Groszek

500 – 1000 sklepów

5 sieci

3,3 tys. sklepów

Eden, Detal Polski (Kropka + Sklep Polski + Dobry Sklep + Poziomka), Euro Sklep, Rabat Detal, Delikatesy Centrum

250 – 500 sklepów

1 sieć

0,3 tys. sklepów

FJ Sklepy Spożywcze

100 – 250 sklepów

12 sieci

1,7 tys. sklepów

Chata Polska, PGS (Top Market + Minuta8 + Delica), Sezamek, Primo, Intermarché, IGA, Sklep dla Ciebie, Pokusa, Hitpol, Koniczynka, Gryf, Sklepy po drodze

Poniżej 100 sklepów

35 sieci

1,7 tys. sklepów

Milea, Rosa, Słoneczko, Carrefour express, Piotr i Paweł, Abo – udane zakupy, Przyjazny Sklep, SPAR, Euro Polska Sieć Handlowa, Extra Sklepy Spożywcze, Sami Swoi, Promyk, Nasze Sklepy Avita, Nasze Sklepy, Freshmarket, Kefirek, Primus, E.Leclerc, Odido, Twoja Sieć Handlowa Piątka, Zielony Market, MaxiMix, Chorten, Delikatesy Bomi, Bingo, Mili, Topaz, Rydz, Delfinek, Zielony Koszyk, Delikatesy Sezam, Delikatesy Blask, Sużyw, Pszczółka, Krasnal.

Dołącz do newslettera

Pozostałe artykuły - Raporty

Data dodania: 24 sierpnia 2021
Nadeszły dobre czasy dla franczyzy
Data dodania: 9 sierpnia 2021
Sposoby gastronomii na przetrwanie kryzysu
Data dodania: 28 maja 2021
Franczyza - do usług
Data dodania: 25 marca 2021
Pośrednictwo finansowe wciąż daje zarobić

zobacz więcej

Copyright © 2007-2021 ARSS. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Opieka nad stroną: Lembicz.pl
linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram